Strachy i obawy dziecięce

Strach to naturalny towarzysz człowieka od zarania wieków, czasem wielki sprzymierzeniec, czasem paraliżujący wróg. U dzieci niepokoje i obawy odgrywają szczególnie ważną rolę – radzenie sobie z nimi przygotowuje do życiowych wyzwań.

Właściwie powinniśmy błogosławić strach u naszych dzieci – to on chroni je przed ogniem, głębokimi ciemnym studniami czy warczącymi psami. Bez wiedzy życiowej i bolesnych doświadczeń obawa jest często jedynym środkiem powstrzymującym małego odkrywcę przed mogącym skończyć się tragicznie eksperymentowaniem.

Najczęstsze, naturalne niepokoje dzieci wiążą się z obcymi osobami, separacją od rodziców, surrealistycznymi potworami z bajek i telewizji. Dopiero w wieku ok. 7 lat zaczynają rozwijać się osadzone w realiach strachy, związane z zagrożeniami typu upadek z drzewa czy kara za jedynkę w szkolę. Najczęściej te obawy, zmieniające się wraz z dojrzewaniem, przemijają, gdy pojawiają się nowe i jest to proces jak najbardziej normalny. Problem zaczyna się, gdy dziecko nie potrafi uwolnić się od spirali narastającego strachu, który utrudnia codzienne funkcjonowanie i powoduje długotrwałe zmiany w psychice, np. gdy obawa przed odrzuceniem ze strony kolegów robi z naszej pociechy odludka i uniemożliwia mu naukę podstawowych zdolności współżycia w społeczeństwie.

W rzeczywistości wiele dorosłych zaburzeń psychologicznych ma swoje korzenie właśnie w dziecięcych strachach, które wymknęły się spod kontroli. Jeśli więc twoje dziecko zaczyna wykazywać objawy nerwowe typu nagła impulsywność, tiki, wybuchy, pocące się dłonie czy kołatanie serca, a poza tym uskarża się często na bóle brzucha, głowy i zębów to dobry powód, aby porozmawiać z nim o ewentualnych niepokojach i w razie potrzeby udać się do specjalisty. Przedłużony stan nerwowej strachliwości prowadzi często bowiem do rozwoju fobii – zjawiska o bardzo silnym i uporczywym charakterze.

Rodzice mogą jednak pomóc swojemu dziecku rozwinąć spokój i na tyle wysoki poziom wiary w siebie, żeby uniknąć fobii. W jaki sposób?

• Nie bagatelizuj żadnych obaw – jakkolwiek mogą się wydawać trywialne, dziecko uważa je realistyczne i rozmowa ma sens jedynie wtedy, gdy potraktujesz „wroga” serio.
• Nie próbuj pomagać dziecku poprzez komentarze typu „nie bądź śmieszny” czy „co to za głupoty!”.
• Nie stosuj terapii szokowej - jeśli dziecko boi się myszy nie próbuj przełamać strachu pożyczając trzy gryzonie od sąsiadki; bądź wrażliwy i z empatią staraj się towarzyszyć dziecku w stresujących je sytuacjach.
• Postaraj się nauczyć swoją pociechę oceniać poziom strachu w skali 1 do 10 – to da jej poczucie, że nad niektórymi obawami można samemu przejść do porządku dziennego, zaś sam proces oceniania i racjonalizowania może pomóc obniżyć odczuwane emocje.
• Staraj się pokazać mu strategię radzenia sobie ze strachem, np. kontaktu ze straszącym czynnikiem w całkowicie przyjaznym i akceptowanym przez dziecko otoczeniu. Inną metodą jest uczenie pozytywnych oświadczeń typu „mogę to zrobić” czy „będzie dobrze”, które nasz maluch powinien zawsze powtarzać sobie, gdy ogarnia go niepokój.
  

Przydatne są także wszelkie techniki relaksacyjne – wizualizacja pogodnych obrazów, głębokie oddychanie, spacery wśród natury.