Kleptomania - czy to choroba?

Wiele osób uważa, że jak nie widać patologii lub gdy ona nie daje mierzalnych objawów,
nie jest wcale chorobą. Tak właśnie interpretowane są choroby naszego umysłu i psychiki.
Wytwory myślowe i liczne zaburzenia psychiczne nie dają na ogół wyraźnego obrazu na ciele, jak np. zapalenie płuc, nadciśnienie, alergie lub urazy.

Choroby psychiczne to skutek współistnienia masy czynników – osobowościowych, biologicznych, środowiskowych, religijnych, kulturowych, a czasem też okolicznościowych. Oprócz dobrze nam znanych zaburzeń psychicznych, jak depresja, schizofrenia, mania, uzależnienia, upośledzenie umysłowe, istnieje jeszcze całe mnóstwo innych, jednak mniej rozpowszechnionych. Niewielu z nas wie, że np. tytułowa kleptomania jest także zaburzeniem psychicznym.

Kleptomanię zaliczamy do szerokiego kręgu zaburzeń kontroli impulsów, a polega ona na
występowaniu trwałego i „wewnętrznego” impulsu (popędu lub żądzy), który wymusza czyn
kradzieży. Nie ma on logicznego uzasadnienia i motywów. Pojawia się nagle, jest stanem
niechcianym i ocenianym jako nieprawidłowość. Uważa się, że pierwsze objawy kleptomanii,
można zaobserwować już w okresie dzieciństwa.

Zaburzenie dotyczy w głównej mierze kobiet, co nie oznacza, że nie są na nie narażeni mężczyźni.
Pierwszy epizod pojawia się zwykle przed osiągnięciem wieku dojrzałego – 30 lat.
Każdy może wpaść w sidła kleptomanii; zarówno biedni jak i bogaci. Często się jednak zauważa,
że osoby o skłonnościach kleptomańskich przeżyły lub przeżywają jakieś niepowodzenia życiowe,
porażki, czują się nieakceptowane, odrzucone.

Objawy sygnalizujące kleptomanię, zostały ujęte w klasyfikacji DSM-IV:

− niemoc wobec impulsu kradzieży rzeczy niewartościowych i nieużytecznych, chory nie

potrafi temu przeciwdziałać, zapobiegać,

− uczucie wzrastania napięcia, porównywalnego z podnieceniem, przed dokonaniem czynu

kradzieży,

− odczuwanie ulgi, satysfakcji, odprężenia lub przyjemności po dokonaniu kradzieży,

− czyn kradzieży nie jest reakcją na urojenia lub omamy, jak również nie jest to wyraz

gniewu, frustracji, złości i pragnienia zemsty,

− czyny te nie są wykonywane z powodu zaburzeń zachowania, osobowości antysocjalnej, czy
ataku manii.

Czasem występują wyrzuty sumienia, poczucie winy i cierpienie psychiczne, z racji dokonanej
kradzieży. Nie jest to jednak kryterium diagnostycznym. Przedmioty ukradzione, zazwyczaj są
rozdawane lub wyrzucane, gdyż osobie z kleptomanią są zwyczajnie niepotrzebne.
W klasyfikacji ICD-10, zaburzenia kontroli impulsów i nawyków figurują pod symbolem: F63,
sama kleptomania: F63.2

Pociąg do kradzieży, może występować jeszcze w innych chorobach psychicznych, jak np.
wspomniana wyżej mania, depresja, schizofrenia, zaburzenia odżywiania, otępienia, fobie
społeczne, zaburzenia lękowe, osobowości i zachowania.

Pod względem prawnym, częstokroć stwierdzona kleptomania jest taryfą ulgową dla złodzieja,
dlatego istotne jest właściwe, rzetelne i bezstronne diagnozowanie choroby. Prawdopodobnie mniej

niż 5% przyłapanych na kradzieży osób, sygnalizuje objawy określone kryteriami diagnostycznymi.
Jak wiemy chorujący na kleptomanię są chronione przez prawo, o czym traktuje artykuł 31,
paragraf 1 Kodeksu Karnego. Jeżeli osoba ze stwierdzoną kleptomanią dopuszcza się kradzieży, nie
jest karana. W tym celu powołuje się biegłych psychiatrów, których zadaniem jest potwierdzenie
diagnozy lub jej wykluczenie, co wydają na stosownym orzeczeniu. Gdy choroba zostanie
stwierdzona, osobę kieruje się na leczenie; gdy zostanie wykluczona, osoba w pełni odpowiada za
swój czyn. Leczenie opiera się na zastosowaniu odpowiedniego leku np. fluoksetyna i uczestnictwie
w psychoterapii (poznawczo-behawioralna lub racjonalno-emotywna).

Kleptofilia – kradzież może powodować podniecenie seksualne?

Według profesora Zbigniewa Lwa-Starowicza, istnieje seksualna odmiana kleptomanii, która
polega na osiąganiu podniecenia seksualnego, na skutek dokonywanej kradzieży. Wyróżniono trzy
odmiany kleptofilii:

I – akt kradzieży jest podniecający, pobudza hormony i to prowadzi do orgazmu;

II – związana z fetyszyzmem; kradnie się fetysze np. bieliznę, podpaski, co jest podniecające, a
orgazm jest osiągany po wyjściu z „łupem”, a następnie poprzez masturbację;

III – związana ze stresem, nieudanym życiem seksualnym i małżeńskim; kradzież daje uczucie
przyjemności i rozładowania napięcia

Kleptofilia według profesor Violetty Skrzypulec, to osiąganie podniecenia i rozkoszy seksualnej
występującej przy kradzieży fetysza. Najistotniejszy jest fakt samego aktu kradzieży, który przecież
ma znamiona przestępstwa. Ukradziony przedmiot jest zbędny, a także określony jako źródło
poczucia winy i wyrzutów sumienia. Za podłoże kleptofilii uznaje się kompleks małej wartości.
Kradzież to namiastka spółkowania, a popełnienie jej, podnosi poczucie własnej wartości.

Opracowano na podstawie:
Heitzman J., Psychiatria Podręcznik dla studiów medycznych, PZWL, Warszawa 2007
Cameron A. D., Sidorowicz S. K. (red. wyd. polskiego), Psychiatria – Crash Course, Wydawnictwo
Medyczne Urban & Partner, Wrocław 2005
Krasnovsky T., Lane R.C. 1998, Shoplifting: a review of the literature. Aggression and Violent
Behavior. Vol. 3, 219-235
Lew-Starowicz Z., Słownik encyklopedyczny miłość i seks, Europa, Wrocław 1999
Skrzypulec V., Wstęp do seksuologii, Kwieciński,